Miền Non Cao

Mountains English coverRead this in English.

Miền Non Cao Xứ Bồ Đào (The High Mountains of Portugal của Yann Martel)

Dịch năm 2017. Chưa biết khi nào in. NXB Trẻ.

Tui mê cuốn này ghê gớm. Với tui đây là một tác phẩm lôi cuốn, đẹp và cực kỳ lay động. Miền Non Cao thuộc loại sách mà mỗi lần đọc ta lại tìm được một điều gì đó mới mẻ. Với lại (vụ này quan trọng) sách ngắn, rất dễ đọc (có thể đọc xong trong một hoặc hai phát nếu phải giặt đồ nấu cơm)

Giờ nói chuyện dịch dọt.

Miền Non Cao thuộc loại dự án nhẹ ký. Biên tập cho tui hạn nộp bài vô cùng rộng rãi, nên tui không có áp lực thời gian gì hết.

Thử thách lớn nhất trong Miền Non Cao, với tui, là nhịp điệu. Câu cú ngắn gọn nhịp nhàng, câu trước câu sau liền mạch, giàu nhạc tính (đặc biệt là phần ba). Tiếng mẹ đẻ của anh Tèo là Tiếng Pháp, chứ không phải tiếng Anh (mặc dù Pháp, Anh, Tây Ban Nha cả ba ảnh đều xịn) nhưng ảnh thấy thoải mái nhất khi viết bằng tiếng Anh. Viết tiếng Anh với ảnh “như chơi đàn”, trong khi tiếng Pháp và Tây Ban Nha khiến ảnh thấy ngường ngượng, kiểu ý thức bản thân nhiều quá. Ảnh từng nói [tui dịch, chớ ảnh không nói tiếng Việt] “một khi đã có cái ý thức đó rồi, ta mất đi khả năng quên đi ngôn ngữ, chính là điều cho phép ta kể câu chuyện một cách tự do, như thể câu chuyện tồn tại đơn thuần, vượt lên trên ngôn ngữ”.[1] Lối viết của Miền Non Cao rất chừng mực, kỹ càng, và cực kỳ trong sáng. Tui hi vọng mình đã phần nào chuyển tải được nội công của anh Tèo.

Nhưng nói cho vui vậy, chứ tui chỉ có thể làm hết sức mình mà thôi. Vì đây rất có thể là dự án dịch cuối cùng của tui, xin bạn cho tui tâm sự ít dòng.

Trận địa phê bình dịch thuật văn học ở Việt Nam tui thấy chằng chịt bom mìn. Phe nào cũng có thương vong, đã có biết bao đầu ra đi người không ngoảnh lại. Chắc bạn hiểu ý tui.

Tui thấy làm gì có hai người đọc giống nhau. Có cái tui thấy hay bạn thấy tởm và ngược lại. Thế nên mỗi người dịch chỉ có thể dịch theo cách họ đọc bản gốc, và chỉ có thể dịch trong khả năng diễn đạt của họ. Ném đá một người vì họ “dịch dở” thì khác gì đòi người ta làm sao phải…cao hơn?

Cũng có nghĩa là: Một, người đọc bản dịch chỉ có thể tiếp cận bản gốc qua con mắt của người dịch. Hai, không có cái gọi là bản dịch “chân kinh”, có thể khiến mọi bản dịch còn lại thành rác rưởi, giấy chùi đ. hay “mắc dịch”[2]

Tui nghĩ đầu tiên phải chấp nhập những hạn chế đó, rồi mới nói chuyện tiếp được. Tui thực lòng hi vọng trong một tương lai không xa, tui và bạn sẽ không phải lặn ngụp qua tên bay đạn lạc và súng ống thị uy để mò tới những thứ thực sự thú vị khi nói chuyện dịch thuật.

À, mà nói vậy không có nghĩa là tui không thích nhận phản hồi. Tui CỰC KỲ THÍCH phản hồi.

Phản hồi về tính chính xác (nhớ vụ cua cá lỗn lận) và điểm ngữ pháp rất có ích, kiểu tức thời, vì tui có thể gởi liền cho biên tập để sửa lại bản thảo, nếu sách có tái bản. Tới giờ này thỉnh thoảng tui vẫn mò ra lỗi trong mấy món tui làm cách đây 4 năm.

Phản hồi về những cách xử lý khác nhau có ích với tui về lâu dài, nếu tui có dịch nữa.

Ngay cả phản hồi loại đá tảng đá cục, mẹ chồng đòi hâm nước mắm thực ra cũng tốt, vì nó làm da mặt tui dày hơn, giúp tui sống dai hơn.

Nên bà con cứ phản hồi thoải mái, đừng ngại gì!

Trở lại Miền Non Cao, cuốn này để lại cho tui một lịch sử tìm kiếm thú vị trong trình duyệt web, gồm các món:

  • Tất tần tật liên quan tới anh Tèo
  • Phụ tùng xe hơi, xe hơi cổ (tui dùng chức năng tìm hình ảnh hơi nhiều nhưng nói thiệt giờ tui cũng không chắc).
  • Các phiên bản Kinh Thánh Tiếng Việt
  • Thuật ngữ bệnh lý học
  • Linh trưởng
  • Bồ Đào Nha, tiếng Bồ (tui có tranh thủ học chút ít tiếng Bồ, để hiểu vì sao anh Tèo tả tiếng Bồ nghe “như lời thì thầm u muộn lao xao”.)

Tui hi vọng bạn sẽ thích cuốn này. Tui đã cười và đã khóc, khi đọc lẫn khi dịch.

Nếu đây là cuốn cuối cùng tui dịch, tui thấy cũng hài lòng.

Bạn đọc thử vài đoạn ha (đã được xáo thứ tự).

[1] Đọc bài gốc ở đây http://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-yann-martel/
[2] Một ví dụ phê bình kiểu này là trên trang http://www.viet-studies.net/culture.htm, đăng ngày 20 tháng 5 năm 2017. Bà con chơi phây-búc chắc còn nhiều ví dụ hơn, nên tui không tìm nữa, mợt lắm.